Telegram Web Link
دعوتید به نشست
«درست و غلط در زبان»
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
به کوشش گروه ویرایش‌پژوهان
با همکاری انجمن صنفی ویراستاران
به میزبانی فرهنگان پاسداران
پنجشنبه ۱۶ اسفند ۱۴‌۰۳
ساعت ۱۶:۱۵ تا ۲۰
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
سخنرانان: حسین جاوید، الهام سیدان،
فرهاد قربان‌زاده، مهدی قنواتی.
دبیر نشست: هومن عباسپور
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
این برنامه رایگان است و حضوری.
پخش زنده و ضبط فیلم قطعی نیست.

با نام‌نویسی، حضورتان را حتمی کنید:
VirayeshPazhuhan.ir
خوش‌وقت می‌شویم از دیدنتان.
درست و غلط در زبان، ۱۶ اسفند ۱۴۰۳.pdf
1.7 MB
پرده‌نگارِ سخنرانی در نشست «درست و غلط در زبان»
۱۴۰۳/۱۲/۱۶
فرهنگان پاسداران

۱۴۰۳/۱۲/۱۷
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
درنگی بر دستور خط فارسی (فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۴۰۱)
▫️در دستور خط فارسی (ص ۲۲ـ۲۳) «فاصله‌گذاری در خط فارسی» را به سه گروه تقسیم کرده‌اند: الف) فاصلهٔ کامل؛ ب) نیم‌فاصله؛ ج) بی‌فاصله. در تعریف ‌بی‌فاصله گفته‌اند: «نگذاشتن هر نوع فاصله میان اجزای ترکیب‌هایی است که جزء پیشین آن‌ها مختوم به حروف منفصلی است که قابلیت اتصال به جزء پس از خود را ندارند. مانند: بدکنش، پرفروش، دراختیارگیری، روسیاه، مادربزرگ، هوادار».
۱. در اینجا دو اصطلاح «بی‌فاصله» و «سرهم» را از یکدیگر جدا کرده‌اند، ولی تعریفی از سرهم به دست نداده‌اند. این تعریف، چنان‌که در مثال‌های کتاب هم می‌بینیم، هزاران واژه‌ای را که سرهم نوشته می‌شوند، مانند باغبان و رهگذر و همشهری، در بر نمی‌گیرد. پس بی‌فاصله یک چیز و سرهم نیز یک چیز است. در کتاب باید سرهم نیز افزوده شود یا دست‌کم تعریف بی‌فاصله اصلاح شود، به‌طوری‌که مفهوم سرهم را نیز در بر بگیرد.
۲. نکتهٔ کم‌اهمیت اینکه پس از «مانندِ» نباید دونقطه بیاورند، همچنان‌که پس هیچ واژهٔ مضافی نباید دونقطه آورد.
▫️«بی‌فاصله در اینجا اصطلاحی منطقی نیست. اصطلاح بی‌فاصله برای پرهیز از خَلط این مفهوم با مفهوم نیم‌فاصله به کار رفته و مراد این است که در این نوع فاصله‌گذاری، ویژگی خط فارسی [...] خودبه‌خود فاصله‌ای حداقلی را میان حروف منفصل ایجاب می‌کند و دیگر به درج نیم‌فاصله نیازی نیست» (ص ۲۳).
این توضیح زائد و گمراه‌کننده است. بی‌فاصله یعنی «بدون space». به سخن دیگر، برای نوشتن واژه‌ای مانند پدربزرگ، پس از پدر، کلید فاصله (space) را فشار نمی‌دهیم و بی‌درنگ بزرگ را می‌نویسیم.
▫️واژه‌هایی مانند آن‌طور و این‌طور و آن‌گونه و این‌گونه را «حروف ربط مرکّب» دانسته‌اند (ص ۳۴).
این واژه‌ها اسم و قید و صفت‌اند (نک. فرهنگ جامع زبان فارسی).
▫️«چه (خواه حرف ربط باشد خواه پیشوند یا اسم) در ترکیب با کلمهٔ پیش‌از خود همواره به‌صورت پیوسته نوشته می‌شود» (ص ۳۴).
بهتر است این‌گونه نوشته شود: «چه (حرف ربط، پسوند، ضمیر، صفت یا قید) در ترکیب با واژهٔ پیش از خود پیوسته نوشته می‌شود».
▫️«به در صفت‌ها، قیدها و حروف اضافهٔ مرکّب با نیم‌فاصله نوشته می‌شود: به‌خصوص (صفت و قید)، به‌سختی، به‌جهتِ، به‌محضِ، به‌موجبِ» (ص ۳۸).
۱. با این توصیف، باید بنویسیم: آدم به‌خور (به‌جای بخوردست به‌ده (به‌جای بدهدستِ به‌زن (به‌جای بزنماشین به‌رو (به‌جای برو).
۲. نگفته‌اند به در فعل گروهی، مانند به سر بُرد، باید با فاصله نوشته شود یا با نیم‌فاصله.

دنبالۀ مطلب: اینجا

١۴٠٣/١٢/١٩
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
زبان معیار، زبان گفتار، زبان شکسته
زبان معیار: زبان رسمی و بی‌نشان که کتاب‌های درسی را به آن زبان می‌نویسند و رسانه‌های رسمی خبرها را به آن زبان اعلام می‌کنند و به خارجی‌ها آموزش داده می‌شود: به مدرسه رفتم. به خانه رفتم.
زبان گفتار: زبانی که در گفتار به کار می‌رود و ممکن است شکسته باشد یا نباشد. پس زبان گفتار اعم از زبان شکسته است. در گفتاری‌نویسی ممکن است فقط در نحو جمله تغییری دهیم: رفتم مدرسه (گفتاری). رفتم خونه (گفتاری و شکسته).
زبان شکسته: زیرمجموعۀ زبان گفتار است و در آن هم نحو تغییر می‌کند و هم صورت معیار واژه: رفتم خونه.
۱۴۰۳/۱۲/۲۰
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
از خوش‌وقتی‌های جامعۀ ادبیاتیِ ایران، در این سال‌ها، یکی هم این است که دانشنامه‌ای دوازده‌جلدی و معتبر به نام دانشنامۀ زبان و ادب فارسی تألیف و چاپ شده که می‌توانند از اطلاعات گسترده و ارزشمند آن بهره‌مند شوند. این دانشنامه سزاوارانه معتبرترین دانشنامۀ ادبی به زبان فارسی است. از حُسن سعادتِ زبان فارسی، واژۀ زبان در عنوان این دانشنامه دیده می‌شود، ولی تعداد مقاله‌های مربوط به زبان فارسی در این دانشنامه از شمار مجلدهای آن خیلی بیشتر نیست. عملاً مقاله‌های زبان فارسی را اسماعیل‌وار ذبح کرده‌اند و واژۀ زبان در عنوان این دانشنامه «دکوری» است. برای نمونه، در این دانشنامه مقالۀ «حافظ» ٣١ صفحه و مقالۀ «زبان فارسی» یک صفحه است! یعنی برای مؤلفان این دانشنامه حافظ حتی از زبانی که به آن شعر سروده هم مهم‌تر بوده! آن هم ٣١ برابر!
در پاسخ به اینکه کدام اصطلاحات زبانی را باید در دانشنامه بیاورند، باید گفت همان‌گونه که اصطلاحات بدیع و بیان و عروض و قافیه در این دانشنامه آمده و مثال‌هایی از ادب فارسی برای آن‌ها آورده‌اند، اصطلاحات پرکاربرد زبان‌شناسی، همراه با نمونه‌هایی از زبان فارسی، هم باید در کتاب بیاید. تا آن روز عنوان این کتاب باید دانشنامۀ ادب فارسی باشد.

١۴٠٣/١٢/۲۰
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
▫️آغاز دوره: نیمۀ نخست فروردین ١۴۰۴، جمعه‌ها، ساعت ١۴:۰۰
▫️شرکت‌کنندگان در کارگاهْ عضو کانالی تلگرامی می‌شوند و در آنجا جزوه‌ها و فیلم‌های همۀ جلسه‌ها بارگذاری می‌شود. زمان دسترسی به این جزوه‌ها و فیلم‌ها نامحدود است.
▫️ جلسۀ ۱: رسم‌الخط و املا
جلسۀ ۲: فارسی گفتاری و شکسته
جلسۀ ۳: نشانه‌گذاری
جلسۀ ۴: ویرایش رایانه‌ای
جلسۀ ۵: ویرایش زبانی ١
جلسۀ ۶: ویرایش زبانی ٢
جلسۀ ۷: درست و غلط در زبان ١
جلسۀ ۸: درست و غلط در زبان ٢
جلسۀ ۹: درست و غلط در زبان ٣
جلسۀ ۱۰: واژه‌پژوهی ١
جلسۀ ۱۱: واژه‌پژوهی ٢
جلسۀ ۱۲: مرجع‌شناسی (فرهنگ‌های فارسی)
جلسۀ ۱۳: درآمدی بر صرف
جلسۀ ۱۴: درآمدی بر نحو ١
جلسۀ ۱۵: درآمدی بر نحو ٢
توضیح: جلسۀ ١ تا ٣ در قالب فیلم ضبط‌شده ارائه می‌شود.
▫️عضویت در گروه تلگرامی برای پاسخ به پرسش‌ها.
▫️اگر پرداخت هزینۀ کارگاه برایتان دشوار است، در خصوصی اطلاع دهید.
▫️شهریۀ کارگاه: ‏١،٢۰۰،۰۰۰ تومان (یک میلیون و دویست هزار تومان، برابر با حدود ١٢ دلار!).
▫️شمارۀ کارت: 6104337384300636
بانک ملت، به نام فرهاد قربان‌زاده (پس از واریز، روگرفتِ رسید بانکی را در خصوصی بفرستید.)

▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
Forwarded from از ویرایش (فرهاد قربان‌زاده)
ما در تاریخ ایران نه «چهارشنبۀ* آخر سال» داشته‌ایم، نه «روز طبیعت»؛ آنچه از گذشته‌های دور داشته‌ایم و امروز هم داریم «چهارشنبه‌سوری» و «سیزده‌به‌در» نام دارد. اصطلاح‌های مزدورهای بی‌وطن را تکرار نکنیم.

*«سه‌شنبۀ آخر سال» درست است.

۱۴۰۱/۱۲/۲۳
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
به فرخندگی جشن چهارشنبه‌سوری، شادی‌تان را با هم‌میهنان خود تقسیم کنید و ترانه‌هایی را که دلشادتان کرده در گروه بفرستید.

۱۴۰۳/۱۲/۲۸
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
چند پیشنهاد به ویرایش‌آموزان
همواره به دوستان ویراستار این نکته را یادآور می‌شوم که همه‌چیز را همگان دانند. بنده می‌کوشم در دوره‌های سه‌گانۀ «ویرایش» و «دستور» و «زبان‌شناسی برای ویراستاران» تا جایی که وقت کلاس اجازه می‌دهد، دانش اندک خود را به ویرایش‌آموزان انتقال دهم. این اطلاعات برای شروع کار ویرایش لازم است، ولی کافی نیست. برای ویراستار شدن باید پیوسته مطالعه و تمرین کرد.
شاید مدرسی خود را بهترین استاد ویرایش بداند و دیگری به ویرایش‌آموزانش بگوید در کلاس‌های هیچ استادی جز خودش شرکت نکنند و عزیزی هم شأن خود را اجل از آن بداند که در کلاس از همکار خود نام ببرد. بنده چون هنوز به چنین جایگاه‌هایی دست نیافته‌ام، در مقام کوچک‌ترین عضو جامعۀ ویرایش، پیشنهاد می‌کنم ویرایش‌آموزان برای افزایش اطلاعات خود در کلاس چند استاد برجسته شرکت بفرمایند.
هر مدرس در یکی دو حوزه تخصص دارد. بنده بیشتر به مسائل زبانی می‌پردازم، دیگری در ویرایش ترجمه سِمَتِ استادی بر من دارد و عزیزی دیگر روی ویرایش استنادی یا نمایه‌سازی تمرکز کرده و مدرسی هم در یاد گرفتن ریزه‌کاری‌های ویرایش رایانه‌ای یا دستور خط وقت گذاشته. این‌ها و چند شاخۀ دیگرِ ویرایش مکمل هم‌اند.
برای تشخیص مقام علمی استاد، بهتر است هم از ویرایش‌آموزان او پرس‌وجو کنید و هم به نوشته‌های پیشین او بنگرید و ببینید آیا از خودْ سخنی برای گفتن دارد یا فقط مطالب کتاب‌های ویرایشی را تکرار می‌کند.
سخن دیگر اینکه اگر در کلاسِ استادی شرکت کرده‌اید و راضی بوده‌اید، پس از چند سال دوباره در دوره‌های او شرکت کنید. تجربه نشان داده مدرسان ِ حرفه‌ای همواره اطلاعات و جزوه‌های خود را روزآمد می‌کنند.

١۴٠٣/١٢/٢٨
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
نشست «درست و غلط در زبان» در تاریخ ١۴٠٣/١٢/١۶

١۴٠٣/١٢/٢٨
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
از ویرایش
فرهادقربان‌زاده‌درست‌وغلط – فرهادقربان‌زاده‌درست‌وغلط
سخنرانی‌های نشست «درست و غلط در زبان» در تاریخ ١۴٠٣/١٢/١۶.

توضیح: به‌علت بی‌مسئولیتی و بی‌اخلاقی نهاد دولتی‌ای که فیلم‌برداری را بر عهده داشت، هنوز فیلم نشست به دستمان نرسیده.

١۴٠٣/١٢/٢٨
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
سالِ پرنشیب و کم‌فراز دیگری سپری شد و سربلندی‌اش برای مردم ایران و سرافکندگی‌اش برای گرگ‌های در لباس میش به جا ماند. در تاریخ از ما به‌نیکی یاد خواهند کرد؛ نسل راست‌قامتانی که بارها به چهرۀ سیاه ضحاکان زمانه سیلی زد و تا زنده بود، نگذاشت خاک ایران بر زانوانش بوسه زند.
نوروز پیروز.

١۴۰٣/١٢/۳۰
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
روزنامه‌جات یا روزنامجات؟
واژهٔ rōznāmag از فارسی میانه وارد عربی شده و تبدیل به روزنامج شده. در عربی روزنامج و واژه‌های مشابه را با ـات جمع بسته‌اند و شده روزنامجات. این واژه‌ها را دوباره از عربی وام گرفته‌ایم و ـجات را از انتهای این واژه‌ها برداشته‌ایم و به واژه‌های دیگر، مانند ترشی و سبزی و کارخانه، افزوده‌ایم.

منبع:
«دربارۀ زبان فارسی، ویرایش زبانی و درست و غلط در زبان»، علی‌اشرف صادقی، تدوین فرهاد قربان‌زاده، چاپ‌شده در: درست و غلط در زبان از دیدگاه زبان‌شناسی (ویراست دوم)، کتاب بهار، ١۴٠١، صفحهٔ ۱۴۰.

۱۴۰۴/۰۱/۱۰
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
شما شاهد رذالت و بی‌شعوری صاحب کانالی در پیام‌رسان ایتا هستید که تاکنون بیش از صد مطلب مرا دزدیده و در کانال خود منتشر کرده.

١۴٠۴/٠١/١١
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
2025/04/05 06:04:02
Back to Top
HTML Embed Code: